تست خواب چیست و به چه صورت انجام می شود؟
اختلالات خواب از مهم ترین مشکلاتی هستند که بر روی سلامت افراد و کیفیت عملکرد روزانه آن ها تاثیر می گذارند. با توجه به سبک زندگی پر از تنش و استرس امروزه، اختلالات خواب در میان افراد بسیار شایع شده و آزاردهنده هستند. به منظور بررسی و درمان این مشکلات، لازم است از پزشک متخصص و روش های نوین کمک گرفته شود. پزشک متخصص، تست خواب یا پلی سومنوگرافی Polysomnography را برای بیماران تجویز می کند. بیماران به کلینیک خواب مراجعه می کنند تا در طی یک تا دو شب، با استفاده از تجهیزات پزشکی لازم، روند خواب آن ها مورد بررسی قرار گرفته و جهت درمان مشکلات خواب اقدام شود. در این تست، حرکات بدن، نحوه تنفس، فعالیت مغز، سطح اکسیژن خون و میزان ضربان قلب بررسی می شود. در ادامه این مقاله به توضیح اختلالات خواب و تست خواب به طور کامل پرداخته می شود.
اختلالات خواب:
مغز انسان مراحل مختلفی را در خواب طی می کند و امواج مغز در این مراحل با هم متفاوت هستند. این مراحل عبارتند از:
- ابتدا مرحله NREM وجود دارد که در آن چشم حرکات آهسته ای داشته و امواج مغزی کاهش زیادی پیدا می کنند.
- 1 تا 2 ساعت پی از NREM، مرحله REM آغاز می شود که در آن فعالیت مغز سرعت گرفته و حرکات چشم بیشتر می شود به طوری که چشم از یک سمت به سمت دیگر حرکت می کند. بنابراین سرعت فعالیت مغز نیز بالا می رود. خواب دیدن در مرحله REM رخ می دهد و به دلیل عمیق بودن خواب فرد، بیدار شدن وی سخت تر انجام می گیرد. اختلالات خواب در این بخش از خواب رخ می دهد.
اختلالات خواب که به کمک تست خواب تشخیص داده می شوند شامل موارد زیر می باشند:
- خروپف
- دندان قروچه و سایر مشکلات دندانی
- بی خوابی مزمن
- راه رفتن و حرف زدن در خواب و سایر رفتارهای غیر طبیعی مانند حرکت کردن بیش از حد
- حرکت دوره ای اندام ها مانند باز و جمع شدن مداوم پاها یا سندرم پای بی قرار
- حمله خواب یا نارکولپسی Narcolepsy که در آن بیمار به صورت غافلگیر کننده و ناگهانی در طول روز دچار خواب آلودگی شدید می شود
- آپنه خواب که نوعی اختلال تنفسی در طول خواب به حساب می آید و در آن تنفس بیمار به صورت مکرر در طول خواب قطع می شود. بنابراین اکسیژن کافی به مغز نمی رسد و موجب خستگی و عدم تمرکز زیاد در طول روز می شود. عدم درمان آپنه می تواند مشکلات متعدد قلبی و مغزی را به همراه داشته باشد.
تست خواب چگونه انجام می شود؟
همان طور که قبل تر ذکر شد، تست خواب در کلینیک خواب انجام می شود. البته امروزه تجهیزات نوینی نیز وجود دارند که می توانند در منزل، روند خواب بیمار را ثبت نمایند. اما این روش، دقت لازم را ندارد و مراحل خواب و امواج مغزی را ثبت نمی کند. انجام تست خواب در کلینیک خواب دقیق تر بوده و از تجهیزات حرفه ای همراه با نظارت دائم کادر درمان و پزشک فلوشیپ اختلالات خواب استفاده می شود. برای انجام تست خواب لازم است لازم به ذکر است که این تست کاملا بدون درد و غیر تهاجمی است و ناراحتی برای بیمار ایجاد نمی کند. یکی از مهم ترین بخش های این تست نوار مغزی یا الکتروانسفالوگرافی EEG است که مراحل خواب بیمار را ثبت می کند. به این منظور، سنسورهای خاصی به بیمار وصل می شود و نیازی به استفاده از سوزن وجود ندارد. علاوه بر این، هیچ گونه امواجی وارد بدن بیمار نمی شود.
ممکن است سنسورها یا الکترودهایی که با استفاده از چسب بر روی پوست بیمار قرار داده می شوند در برخی بیماران واکنش حساسیتی ایجاد کنند و پوست بیمار کمی ناراحت شود اما این عارضه جدی نیست و پس از مدتی برطرف می شود. بنابراین می توان گفت تست خواب هیچ گونه عوارضی برای بیمار ندارد.
مراحل تست خواب:
در ادامه به مراحل تست خواب اشاره می شود و بیمار از چگونگی انجام این پروسه از قبل، بعد و حین آن آگاهی خواهد داشت:
- قبل از تست: در بیشتر موارد توصیه می شود پیش از انجام تست، داروهایی که بیمار به طور معمول مصرف می کند قطع شوند، البته ممکن است پزشک مصرف داروها به صورت نرمال را بلامانع بداند. به همین منظور لازم است بیمار یک لیست کامل از داروهای مصرفی خود را در اختیار پزشک قرار دهد. در روز آزمایش نباید از کافئین و الکل استفاده شود زیرا می توانند خواب بیمار را مختل کنند و بر روی نتایج تست خواب تاثیر بگذارند. هم چنین توصیه می شود بیمار قبل از تست، خواب در طی روز نداشته باشد تا هنگام شب خواب وی مختل نشود. دوش گرفتن و حمام کردن و استفاده از لباس راحت، روند تست خواب را برای بیمار راحت تر می کنند. به دلیل این که الکترودهای دستگاه ها بر روی پوست بیمار قرار می گیرند نباید از مواد آرایشی و کرم و لوسیون بر روی پوست استفاده شود زیرا مانع درست چسبیدن الکترودها به پوست می شود. در صورت نیاز، شخصی از خانواده بیمار می تواند وی را همراهی نماید.
- هنگام انجام تست: به منظور انجام تست خواب، یک اتاق اختصاصی تاریک و ساکت در اختیار بیمار قرار داده می شود و در اتاقی دیگر، کادر درمان با استفاده از دوربین و سیستم صوتی، عملکرد بیمار را تحت نظر قرار داده و با وی در ارتباط می باشند. در صورتی که بیمار نیاز به استفاده از سرویس بهداشتی داشته باشد از طریق این سیستم درخواست خود را اعلام می کند تا دستگاه ها و الکترودها از وی جدا شوند. با توجه به این که الکترودها جسمی اضافی بر روی بدن بیمار تلقی می شوند ممکن است در ابتدای امر حس ناراحتی برای وی ایجاد کنند اما پس از مدتی بیمار به آن ها عادت کرده و به خواب می رود.
- پس از تست: هنگام صبح و پس از انجام تست، الکترودها و دستگاه ها از بدن بیمار جدا می شوند و بیمار می تواند به فعالیت های معمول خود بپردازد. معمولا آنالیز تست خواب و اعلام نتایج آن به بیمار و پزشک متخصص چند روزی به طول می انجامد.
نتایج تست خواب چه مواردی را نشان می دهد؟
به کمک تست خواب، پزشک می تواند موارد زیر را تشخیص داده و برای درمان انواع اختلالات خواب بیمار اقدام نماید:
- امواج مغزی و حرکات چشم
- تغییرات غیر طبیعی سطح اکسیژن خون
- حرکات و وضعیت بدن
- مراحل مختلف خواب و مدت زمان هر کدام
- فعالیت غیر طبیعی بدن
- مشکلات تنفسی مانند آپنه
- خروپف و شدت آن
تجهیزات پزشکی مورد استفاده در انجام پلی سومنوگرافی:
- دستگاهی که EEG یا نوار مغزی توسط آن انجام می شود دارای سیم ها و الکترودهایی است که به پوست بیمار در قفسه سینه، سر و صورت و شقیقه ها چسبانده می شوند. سیم ها انتقال اطلاعات را بر عهده دارند و لازم است به اندازه کافی بلند باشند تا بیمار بتواند در طول خواب به آسانی حرکت کند.
- سنجش سطح اکسیژن خون یکی از مهم ترین مواردی است که در طی تست خواب باید انجام شود و به این منظور از دستگاه پالس اکسیمتر به صورت یک گیره استفاده می شود که بر روی انگشت یا لاله گوش بیمار قرار می گیرد. چنان چه اکسیژن خون بیمار در طول خواب به شدت کاهش پیدا کند، آلارم دستگاه فعال می شود. این کاهش اکسیژن خون می تواند نشان دهنده قطع تنفس یا آپنه باشد. به منظور تامین اکسیژن مورد نیاز بیمار، در صورت لزوم از دستگاه اکسیژن ساز یا کپسول اکسیژن استفاده می شود.
- در صورتی که برای بیمار آپنه تشخیص داده شود، نیاز به دستگاه های کمک تنفسی سی پپ یا بای پپ وجود دارد که به درمان آپنه کمک می کنند. این دو دستگاه فشار هوای لازم را تامین کرده و فشار در سی پپ در یک سطح و در با پپ در دو سطح تنظیم می شود. در تست خواب، پس از تشخیص آپنه به منظور اندازه گیری فشار هوای مورد نیاز برای رفع آپنه لازم است از سی پپ یا بای پپ کمک گرفته شود. سی پپ به عمل دم بیمار و بای پپ به عمل دم و بازدم بیمار کمک می کند. این دو دستگاه دارای ماسک مخصوص هستند که بر روی صورت بیمار قرار گرفته و هوای دارای فشار را به ریه ها می رساند. ماسک سی پپ و بای پپ سایزها و مدل های مختلفی دارد که بسته به فرم و اندازه صورت بیمار انتخاب می شود. این ماسک در سه مدل نازال Nasal، نازال پیلو Nasal Pillow و تمام صورت Full face ساخته می شود.
انواع پلی سومنوگرافی:
تست خواب به 4 روش انجام می شود:
- در تست خواب شبانه، عملکرد بدن و فاکتورهایی مانند سطح اکسیژن خون، نحوه تنفس بیمار و حرکات بدن مورد بررسی قرار می گیرد.
- تست خواب شبانه و تیتراسیون سی پپ در دو شب: در صورتی که پزشک متخصص به بیماری آپنه مشکوک باشد، لازم است تست خواب در دو شب انجام شود. در شب اول یک تست خواب کلی از بیمار گرفته می شود که تمامی اطلاعات لازم را در اختیار پزشک قرار می دهد. در صورتی که آپنه بیمار تایید شود، در شب دوم از دستگاه سی پپ استفاده می شود و اطلاعات مورد نیاز پزشک از جمله میزان فشار هوای لازم برای برطرف کردن آپنه به دست می آید. اگر آپنه بیمار بسیار شدید باشد ممکن است پزشک توصیه کند که دستگاه بای پپ جایگزین سی پپ شده و تست انجام شود.
- تست خواب شبانه و تیتراسیون CPAP در یک شب: در بسیاری از موارد، در نیمه آزمایش شب اول آپنه بیمار و شدت آن تشخیص داده می شود. در ادامه شب، با استفاده از سی پپ یا بای پپ سایر اطلاعات مورد نیاز پزشک دریافت می شود. در چنین مواردی نیاز به انجام تست خواب در شب دوم وجود ندارد.
- تست تشخیص تاخیر چندگانه خواب در طی روز یا MSLT: همان طور که قبل تر گفته شد حمله خواب یا نارکولپسی به طور ناگهانی در طول روز رخ می دهد. بنابراین لازم است این نوع تست خواب در طول روز انجام شده و خواب آلودگی بیمار در طی روز بررسی شود. علاوه بر این، این تست تعداد حمله خواب و آغاز مرحله REM خواب را تشخیص می دهد. معمولا این تست پس از تست خواب شبانه و صبح هنگام انجام می شود.
خرید سی پپ و بای پپ در بازار تجهیزات پزشکی ایران:
اختلالات خواب به خصوص آپنه تنفسی از مهم ترین مواردی هستند که سلامت بیماران را به خطر می اندازند. پس از آن که آپنه و سایر اختلالات با استفاده از تست خواب تشخیص داده شدند، پزشک تعیین می کند که بیمار دستگاه سی پپ یا بای پپ تهیه نماید. این دو دستگاه که از مشتقات دستگاه ونتیلاتور هستند از مهم ترین تجهیزات پزشکی کمک تنفسی به حساب می آیند و لازم است از مرکز یا شرکت معتبر تهیه شوند و گارانتی و خدمات پس از فروش داشته باشند. انواع دستگاه CPAP و BiPAP در وبسایت شرکت پیشگامان تجارت کاریز ارائه شده است و خریداران می توانند با راهنمایی کارشناسان سایت، مناسب ترین دستگاه را تهیه نمایند.