پالس اکسیمتر

پالس اکسیمتر چیست؟

یکی از مهم ترین تجهیزات پزشکی تنفسی دستگاه پالس اکسیمتر است که برای اندازه گیری اکسیژن خون به کار می رود. اکسیژن خون عامل بسیار مهم نشان دهنده سلامت بدن و عملکرد تنفسی صحیح است که ممکن است در شرایط مختلف و در اثر بیماری هایی مانند عفونت ریه یا ابتلا به ویروس آنفولانزا و کرونا کاهش پیدا کند. کاهش سطح اکسیژن خون به کمتر از 92% شرایط بسیار خطرناکی را ایجاد کرده و هیپوکسمی نامیده می شود. در هیپوکسمی، بیمار با علائمی مانند تنگی نفس و کبودی لب ها روبرو می شود که در صورت عدم درمان سریع، می تواند منجر به مرگ بیمار شود. بنابراین استفاده از پالس اکسیمتر در این شرایط به منظور اندازه گیری سطح اکسیژن خون بسیار کاربردی است. در صورتی که دستگاه، اکسیژن را پایین تر از حد نرمال تشخیص دهد نیاز به اکسیژن درمانی بیمار با تجهیزاتی مانند کپسول اکسیژن و اکسیژن ساز وجود دارد.

کاربرد پالس اکسی متر:

در مواردی مانند وجود لخته خون در ریه، رفتن به ارتفاعات که اکسیژن کمتری در هوا موجود است و یا مواردی که ریه دچار مشکلاتی مانند از بین رفتن بافت یا وجود آب در آلوئول ها شده است اکسیژن خون کاهش پیدا کرده و با استفاده از پالس اکسیمتر اندازه گیری می شود. علاوه بر این، این دستگاه در موارد زیر نیز کاربرد دارد:

• بررسی اثربخشی داروهای ریوی
• تشخیص آپنه تنفسی که به معنای قطع تنفس در طول خواب است و می تواند موجب کاهش اکسیژن رسانی به مغز و سایر بافت های بدن شود.
• بررسی سطح اکسیژن در شرایطی که بیمار تحت اکسیژن تراپی قرار دارد.
• در شرایطی که بیمار در آمبولانس یا بین بخش های مختلف بیمارستان در حال انتقال است و نیاز است سطح اکسیژن وی کنترل شود.
• بررسی توانایی بدنی فرد در انجام فعالیت های بدنی سنگین و شدید.
• در جراحی و پس از آن و هم چنین در شرایطی که از مسکن های قوی برای بیمار استفاده شده باشد.

عملکرد پالس اکسیمتر:

این دستگاه مانند یک گیره یا پروب است که بر روی بافت های مختلف که شریانچه نبض دار دارند مانند لاله گوش و نوک انگشتان قرار داده می شود. قسمت بالا و پایین این پروب وظیفه انتشار و دریافت نور مادون قرمز و قرمز را دارند. دیود قسمت بالایی دستگاه نور مادون قرمز با طول موج 930 نانومتر و نور قرمز با طول موج 660 نانومتر را منتشر می کند. با عبور این نورها از بافت های بدن، هموگلوبین، نور قرمز را دریافت کرده و اکسی هموگلوبین نور مادون قرمز را جذب می کند. اکسی هموگلوبین، هموگلوبین دارای اکسیژن خون است. نورهای جذب نشده، از سمت پایین پروب دستگاه دریافت شده و به سیستم پردازش اطلاعات دستگاه می روند. با پردازش میزان نور دریافت شده، نشان داده می شود که چند درصد از هموگلوبین های خون دارای اکسیژن هستند و سطح اکسیژن خون مشخص می شود. موارد اندازه گیری شده بر روی صفحه نمایش دستگاه نشان داده می شوند. علاوه بر سطح اکسیژن خون، پالس اکسیمتر می تواند ضربان قلب را نیز نشان دهد. این دستگاه دارای عملکرد با باتری است و به دلیل سبک و کم حجم بودن به راحتی قابل حمل است.

استفاده از دستگاه پالس اکسیمتر:

دقت اندازه گیری دستگاه باید در حدود 2 درصد باشد تا در استفاده از آن، دقیق ترین نتیجه به دست آید. به طوری که اگر اکسیژن خون بیمار 82% باشد، باید دستگاه عددی بین 80 تا 84% نشان دهد. لازم به ذکر است که برای داشتن چنین دقتی و به دست آمدن نتیجه مناسب باید نکات استفاده از دستگاه نیز رعایت شود که در ادامه به آن پرداخته می شود. هنگام اندازه گیری، بر روی صفحه نمایش دستگاه سه عدد نشان داده می شود که به ترتیب درصد اشباع اکسیژن، ضربان قلب و شارژ باتری هستند. درصد اشباع اکسیژن به طور نرمال باید بین 95 تا 100 درصد باشد در غیر این صورت نشان دهنده پایین بودن اکسیژن خون بیمار است. ضربان قلب نیز پارامتری است که بسته به سن و جنسیت متفاوت است و بازه 60 تا 100 را در بر می گیرد. در صورتی که اعداد نشان داده شده در این بازه ها باشند نشان دهنده سلامت بیمار است و این که اکسیژن کافی به قلب و اندام های بدن وی می رسد.

فاکتوری به نام PI یا Perfusion Index در برخی دستگاه ها نشان داده می شود که از 0.02 تا 20 درصد متفاوت بوده و بستگی به ضربان قلب ضعیف بیمار دارد. این فاکتور باعث می شود ضربان قلب دقیق تر بررسی شود و معمولا در دستگاه های کلینیکال وجود دارد.

نکات مهم در استفاده از دستگاه پالس اکسیمتر:

به منظور بالا بردن دقت اندازه گیری دستگاه و حذف مواردی که نتایج اندازه گیری شده را تحت تاثیر قرار می دهند رعایت نکات زیر اهمیت دارد:

• وجود لخته خون و فشار خون خیلی بالا یا پایین بر نتایج دستگاه تاثیر می گذارند.
• دمای غیر عادی بدن از جمله سرد بودن، اختلالات عروقی و کافی نبودن جریان خون موجب عدم اندازه گیری صحیح اکسیژن خون می شود.
• اگر بیمار مقدار زیادی خون از دست داده باشد اکسیژن خون به درستی اندازه گیری نمی شود.
• پروب دستگاه نباید محکم بر روی بافت قرار داده شود.
• لاک ناخن، دقت اندازه گیری دستگاه را تحت تاثیر قرار می دهد.
• اگر بیمار دچار مسمومیت با مونوکسید کربن شده باشد، هموگلوبین تمایل بیشتری به مونوکسید کربن پیدا می کند و اکسیژن خون کمتری را نشان می دهد. به این ترتیب، عدد حاصل صحیح نخواهد بود.
• کم خونی یا آنمی شدید بیمار موجب می شود که هموگلوبین خون کمتر شود و حمل اکسیژن نیز کاهش پیدا کند.

نکات مهم در نگه داری از دستگاه پالس اکسیمتر:

نگه داری صحیح از پالس اکسیمتر به بالا رفتن طول عمر و حفظ دقت اندازه گیری آن کمک می کند. بنابراین لازم است نکات زیر رعایت شوند:

• تمیز کردن دستگاه و جلوگیری از قرار گرفتن آلودگی و گرد و غبار بر روی آن موجب حفظ دستگاه و بالا رفتن طول عمر آن می شود. دستگاه و پروب آن باید پس از هر بار استفاده با پنبه و الکل تمیز شوند.
• دستگاه باید از حرارت و تابش نور مستقیم و شدید دور نگه داشته شود.
• چک شدن منظم و کالیبراسیون دوره ای آن موجب می شود دقت و سرعت اندازه گیری آن به خصوص در کاربردهای کلینیکال و اورژانسی حفظ شود.
• با توجه به این که باتری دستگاه از نوع سرب و اسیدی است، لازم است پیش از تمام شدن شارژ دستگاه به طور کامل، برای شارژ کردن آن اقدام شود.

انواع پالس اکسیمتر:

• پالس اکسیمتر انگشتی: این دستگاه هم به صورت خانگی و کلینیکال قابل استفاده است و همان طور که قبل تر ذکر شد، پروب آن با قرار گرفتن روی نوک انگشت یا لاله گوش می تواند سطح اکسیژن خون و ضربان قلب را نشان دهد. در بیشتر دستگاه های این مدل، امکان اتصال آن ها با بلوتوث به کامپیوتر یا تلفن همراه وجود دارد. به این ترتیب اطلاعات دستگاه قابل انتقال و نگه داری هستند. این دستگاه بدون نیاز به تجویز پزشک خریداری می شود و به دلیل کوچک و ساده بودن قیمت پایینی دارد.
• پالس اکسی متر رومیزی یا Handheld: این مدل بیشتر مناسب استفاده در مراکز درمانی است و دستگاه بر روی میز قرار داده می شود و پروب آن با یک کابل از دستگاه به نوک انگشت بیمار متصل می شود. این دستگاه پیشرفته تر از مدل انگشتی است و علاوه بر درصد اکسیژن خون و ضربان قلب، ریتم قلب را نیز نشان می دهد و قابل استفاده در اورژانس، بخش مراقبت های ویژه و اتاق عمل نیز می باشد. امکان ذخیره اطلاعات برای این دستگاه وجود دارد و دقت اندازه گیری آن نسبت به دستگاه انگشتی بالاتر است.
• پالس اکسیمتر اطفال و نوزادان: پالس اکسیمترهای معمول، به درستی بر روی بافت بدن نوزادان و اطفال قرار نگیرند و لازم است از پالس اکسیمتر مخصوص اطفال و نوزاد استفاده شود که پروب آن روی سر یا دور پای کودک قرار می گیرد و نور را از جمجمه یا پای بیمار عبور می دهد تا اندازه گیری انجام شود.

علاوه بر تقسیم بندی فوق، دسته بندی دیگری از پالس اکسیمتر نیز در ادامه معرفی می شود:

• پالس اکسیمتر کلینیکال: این دستگاه لازم است حتما تاییدیه FDA داشته باشد تا استفاده از آن در محیط های درمانی مانند بیمارستان و مطب امکان پذیر شود؛ زیرا استفاده از این نوع پالس اکسی متر حیاتی است و برای بیمارانی استفاده می شود که معمولا شرایط بدنی حادی دارند. بنابراین دقت و سرعت اندازه گیری آن باید بسیار بالا باشد. در مواردی ممکن است استفاده از این دستگاه برای بیمار بستری در منزل نیز توصیه گردد.
• پالس اکسیمتر بدون نیاز به تجویز پزشک: این دستگاه بدون نیاز به نسخه پزشک از داروخانه ها یا شرکت های تجهیزات پزشکی خریداری می شود. بالطبع قیمت آن از دستگاه کلینیکال پایین تر بوده و عملکرد ساده تری دارد. با وجود این لازم است دقت و سرعت اندازه گیری آن مناسب و استفاده از آن آسان باشد. کاربرد این مدل بیشتر در منزل و هم چنین برای ورزشکاران است. کوهنوردانی که به ارتفاعات می روند و ممکن است با کاهش سطح اکسیژن رو به رو شوند لازم است دستگاه پالس اکسیمتر داشته باشند تا در صورت لزوم اکسیژن خون خود را با کمک کپسول اکسیژن بالا ببرند. در بیماری هایی مانند کرونا و آنفولانزا نیز که بیمار در منزل بستری است از این دستگاه به منظور پایش سطح اکسیژن خون به صورت منظم کمک گرفته می شود.

خرید پالس اکسیمتر در بازار تجهیزات پزشکی:

انواع پالس اکسیمتر رومیزی، انگشتی و نوزادان و اطفال در بازار تجهیزات پزشکی ایران عرضه می شود. هنگام خرید دستگاه باید دقت شود که دستگاه در چه محیطی و برای چه اشخاصی استفاده می شود و دستگاه مرتبط با هدف آن خریداری شود. پالس اکسیمتر باید سبک باشد و در صورت لزوم به راحتی جا به جا شود. دقت اندازه گیری آن بالا باشد، نتایج اندازه گیری شده به وضوح و با اندازه و رزولوشن مناسب بر روی صفحه نمایش نشان داده شوند. در دستگاه های کلینیکال امکان ذخیره اطلاعات در تعداد بالا وجود داشته باشد. بهتر است دستگاه سیستم هشدار داشته باشد و در صورت پایین بودن سطح اکسیژن خون، آلارم آن فعال شود.پروب دستگاه باید به خوبی بر روی انگشت قرار بگیرد و فشار بیش از حد به بافت وارد نکند. علاوه براین، باتری آن قابل شارژ بوده و شارژ را به مدت طولانی در خود نگه دارد. در دستگاه های بیمارستانی که با برق عمل می کنند، در صورت لزوم از باتری استفاده می شود. کارشناسان وبسایت پیشگامان تجارت کاریز شما را در خرید انواع پالس اکسیمتر راهنمایی می کنند.