آپنه تنفسی چیست؟
آپنه تنفسی چیست؟
آپنه تنفسی به حالتی گفته می شود که در آن تنفس فرد در طول خواب قطع می گردد. این عارضه که ممکن است چندین بار در طی خواب رخ دهد دارای انواع مختلف انسدادی، مرکزی و ترکیبی است. آپنه در ابتدای امر به تنهایی خطر زیادی برای بیمار ندارد و می تواند موجب کاهش هوشیاری و عدم تمرکز در طول روز شود. اما به مرور و با عدم تشخیص و درمان آن، امکان ایجاد انواع بیماری های قلبی و عروقی وجود دارد. بنابراین لازم است برای تشخیص این مشکل از پزشک تخصص مغز و اعصاب کمک گرفته شود. پزشک علاوه بر معاینات لازم، انجام تست خواب را برای بیمار تجویز می کند که در کلینیک های خواب انجام شده و انواع اختلالات خواب از جمله آپنه را تشخیص می دهد.
آپنه انسدادی خواب:
این نوع آپنه OSA یا Obstructive Sleep Apnea نامیده می شود که موجب کم عمق شدن یا قطع تنفس بیمار در طول خواب می گردد. این حالت ممکن است بارها در طول خواب رخ دهد به طوری که بیمار 5 تا 30 بار در هر ساعت دچار قطع تنفسی شود. این مشکل در اثر مسدود شدن ناقص یا کامل راه هوایی فوقانی در اثر شل و ریلکس شدن عضلات پشت گلو ایجاد می شود. این عضلات موجب حمایت زبان کوچک، کام نرم، لوزه ها و دیواره های جانبی گلو می شوند. در اثر این حالت، دیافراگم و عضلات تنفسی قفسه سینه به سختی عملکرد خود را انجام می دهند و از رسیدن آسان هوا و اکسیژن رسانی به ریه جلوگیری می شود. در این شرایط بیمار تنفس همراه با خروپف و صدای بلند خواهد داشت و حرکت قفسه سینه نیز سریع تر خواهد بود. معمولا خود بیمار متوجه این حالت نمی شود، اما می تواند علائمی مانند تغییر در ریتم قلب و گیجی هنگام روز را تجربه کند.
این نوع آپنه بیشتر در افراد دارای اضافه وزن دیده می شود. داشتن گردن بزرگ یا راه هوایی و دهان کوچک، ایجاد آپنه را تشدید می کند. علاوه بر این داشتن لوزه های بزرگ که موجب بسته شدن راه هوایی نای می شود، ایجاد آپنه را محتمل تر می کند. انحراف بینی و داشتن زبان بزرگ که راه هوایی را مسدود می کند به رخ دادن آپنه کمک می کند. آپنه بیشتر در مردان رخ می دهد و با بالا رفتن سن احتمال آن افزایش می یابد. هم چنین مواردی مانند فشار خون بالا، دیابت، مصرف سیگار و الکل می تواند موجب رخ دادن آپنه انسدادی خواب شود. داشتن سابقه خانوادگی و هم چنین گرفتگی بینی در اثر آلرژی یا موارد دیگر احتمال این بیماری را افزایش می دهد.
عوامل آپنه انسدادی خواب:
این نوع آپنه بیشتر در افراد دارای اضافه وزن دیده می شود زیرا چربی اضافی در اطراف گردن می تواند موجب فشرده شدن راه هوایی بیمار شود. داشتن گردن بزرگ یا راه هوایی و دهان کوچک، ایجاد آپنه را تشدید می کند. علاوه بر این داشتن لوزه های بزرگ که موجب بسته شدن راه هوایی نای می شود، ایجاد آپنه را محتمل تر می کند. انحراف بینی و داشتن زبان بزرگ که راه هوایی را مسدود می کند به رخ دادن آپنه کمک می کند. آپنه بیشتر در مردان رخ می دهد و با بالا رفتن سن احتمال آن افزایش می یابد. هم چنین مواردی مانند فشار خون بالا، دیابت، مصرف الکل و داروهای آرام بخش که عضلات حلق را شل می کنند می تواند موجب رخ دادن آپنه انسدادی خواب شود. مصرف سیگار موجب التهاب و تورم راه هوایی می شود. داشتن سابقه خانوادگی و هم چنین گرفتگی بینی در اثر آلرژی یا موارد دیگر احتمال این بیماری را افزایش می دهد. ریفلاکس معده به مری نیز موجب تحریک و التهاب راه هوایی می شود.
علائم آپنه انسدادی خواب:
به طور معمول این علائم در آپنه انسدادی خواب دیده می شوند:
علائم شبانه:
- خروپف
- وقفه های تنفسی در خواب که معمولا توسط اطرافیان بیمار گزارش می شود
- احساس خفگی یا نفس نفس زدن در خواب
- بیداری های مکرر در طول شب
- تعریق در طول خواب
- خواب نا آرام یا تغییر مکرر وضعیت بدن در طول خواب
علائم روزانه:
- سردرد هنگام صبح که به دلیل کمبود اکسیژن در طول خواب ایجاد شده است
- کاهش هوشیاری در طول روز
- خشکی دهان و گلو پس از بیدار شدن
- خستگی در طول روز
- افسردگی، استرس، فراموشی و تحریک پذیری
- مشکلات جنسی مانند کاهش میل جنسی
- سخت بیدار شدن هنگام صبح.
آپنه انسدادی ممکن است در کودکان نیز رخ دهد و می تواند علائم زیر را داشته باشد:
- کاهش یادگیری
- تعریق زیاد در شب
- شب ادراری
- حرف زدن در خواب
- احساس خفگی و سرازیر شدن آب دهان
- خروپف
- بی قراری هنگام خواب
- دندان قروچه
- خواب آلودگی در طول روز.
آپنه مرکزی خواب:
آپنه مرکزی خواب یا CSA که کمتر از آپنه انسدادی شایع است، در اثر اختلال در عملکرد مغز رخ می دهد. در این شرایط بیمار تلاشی برای نفس کشیدن نمی کند زیرا مغز فرمان لازم برای تنفس را به عضلات تنفسی نداده است. در افرادی که دچار آسیب ساقه مغز شده اند احتمال این آپنه افزایش می یابد. ساقه مغز قسمتی است که تنفس را کنترل می کند. این بیماری بیشتر در سنین بالای 65 سال شایع است و در مردان بیشتر رخ می دهد. علاوه بر این، اضافه وزن یک عامل مهم در ایجاد آپنه مرکزی خواب است. استفاده از داروهای مخدر ضد درد مانند متادون می تواند احتمال آپنه مرکزی را افزایش دهد. این نوع می تواند همراه با آپنه انسدادی یا به تنهایی رخ دهد. در صورتی که این دو نوع آپنه با هم همراه باشند آپنه ترکیبی یا پیچیده خواب رخ می دهد. ابتلا به بیماری های زیر می تواند احتمال CSA را افزایش دهد:
- کم کاری تیروئید
- سندرم کوشینگ
- فشار خون بالا
- بیماری عروق کرونر
- نارسایی احتقانی قلب
- نارسایی کلیوی
- پارکینسون، آلزایمر و ALS یا اسکلروز جانبی آمیوتروفی
- آسیب های مغزی مانند آنسفالیت، سکته مغزی و ضربه مغزی.
- دیابت نوع 2
- سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS
- آسم و بیماری انسداد مزمن ریوی COPD
علائم آپنه مرکزی خواب:
در اثر این نوع آپنه نیز توقف تنفس در حین خواب رخ می دهد و علائم زیر را به همراه دارد:
- خستگی در طول روز
- ضعیف شدن حافظه
- تغییر در خلق و خو
- بیدار شدن در طول شب
- سردرد هنگام صبح.
آپنه خواب چه عوارضی دارد؟
- در مراحل ابتدایی و در شرایطی که آپنه شدت زیادی ندارد می تواند موجب خستگی در روز شود. زیرا بیمار در طول شب در اثر وقفه های تنفسی ممکن است بیدار شود و اکسیژن کافی نیز به مغز وی نرسد. بنابراین در طول روز خستگی، خواب آلودگی و تحریک پذیری بیشتری را تجربه می کند.
- با افت ناگهانی اکسیژن خون به صورت مکرر در طول خواب، مشکلات قلبی و عروقی و هم چنین فشار خون بالا رخ می دهد. در صورت عدم درمان آپنه، سکته مغزی، قلبی، ضربان قلب غیر طبیعی و هم چنین هیپوکسمی ایجاد می شود که ممکن است حتی منجر به مرگ بیمار شود.
- دیابت نوع 2 و مقاومت به انسولین می تواند در اثر آپنه رخ دهد.
- افزایش قند خون، افزایش سایز دور کمر و هم چنین بالا رفتن غیر طبیعی کلسترول در اثر آپنه رخ می دهد.
- افرادی که مبتلا به آپنه هستند ممکن است در عمل های جراحی سنگین و بزرگ، عوارض بیشتری را تجربه کنند. به طور مثال داروهای پس از عمل عوارض بیشتری برای آن ها داشته باشد. زیرا این بیماران بیشتر مستعد مشکلات تنفسی هستند و پس از عمل جراحی باید مدتی استراحت مطلق داشته باشند. به این ترتیب احتمال قطع تنفس در آن ها بیشتر می شود.
- افراد دارای این مشکل ممکن است مشکلات کبدی بیشتری را تجربه کنند مانند کبد چرب غیر الکلی.
برای درمان آپنه خواب به چه دکتری مراجعه کنیم؟
همان طور که قبل تر گفته شد برای تشخیص آپنه لازم است به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه شود. با توجه به علائم انواع آپنه، با مواجه شدن با آن ها بهتر است هر چه سریع تر به پزشک مراجعه شود. پزشک برای بیمار انجام تست خواب یا پلی سومنوگرافی را تجویز می کند و لازم است بیمار یک یا دو شب در کلینیک خواب این تست را انجام دهد. در طول خواب بیمار در کلینیک، مواردی مانند اکسیژن خون، الگوی تنفس، حرکات چشم، ضربان قلب و فعالیت الکتریکی مغز مورد بررسی قرار می گیرد. اطلاعات به دست آمده از تست خواب، شدت و نوع آپنه را تعیین می کند.
درمان آپنه تنفسی:
در صورتی که بیمار آپنه مرکزی داشته باشد و این مشکل در اثر بیماری هایی مانند نارسایی احتقانی قلب رخ داده باشد، در صورتی که نارسایی قلبی درمان شود آپنه نیز درمان می شود. علاوه بر این رعایت مواردی مانند کاهش وزن، عدم مصرف سیگار و الکل، جلوگیری از بی خوابی، استفاده از اسپری های بینی برای حفظ جریان هوا و هم چنین خوابیدن به پهلو از رخ دادن آپنه تا حد زیادی جلوگیری می کند یا شدت آن را کاهش می دهد. در واقع در صورتی که آپنه شدید نباشد، این راهکارهای خانگی و تغییر شیوه زندگی به کاهش قطع تنفس کمک می کند. انجام ورزش منظم و داشتن تغذیه سالم در این شرایط بسیار موثر است. در صورتی که بیماری شدید باشد و با استفاده از این راهکارها درمان نشود، پس از انجام تست خواب از روش های زیر استفاده می شود:
- درمان دارویی: داروهایی مانند استازولامید، تئوفیلین و داروهای خواب آور به درمان آپنه مرکزی کمک می کنند.
- استفاده از فشار هوای مثبت: درمان اولیه برای افراد مبتلا به آپنه انسدادی استفاده از دستگاه های ایجاد کننده فشار هوای مثبت است. البته در درمان آپنه مرکزی نیز ممکن است از این دستگاه های با تجویز پزشک استفاده شود. دو دستگاه سی پپ CPAP و بای پپ BiPAP به این منظور استفاده می شوند. دستگاه سی پپ هوای محیط را به درون خود کشیده و فشار آن را افزایش می دهد. سپس این هوای دارای فشار مثبت را از طریق یک ماسک مخصوص که بر روی صورت بیمار قرار می گیرد به ریه وی می رساند. به این ترتیب در طول خواب، راه هوایی باز مانده و مسدود نمی شود و از قطع شدن تنفس بیمار جلوگیری می شود. در شرایطی که آپنه شدیدتر باشد و بیمار قادر به انجام دم و بازدم به راحتی نباشد از دستگاه بای پپ استفاده می شود که دو سطح فشار هوا ایجاد می کند. این دو دستگاه از مشتقات دستگاه ونتیلاتور هستند.
- در مواردی که بیمار دچار آپنه مرکزی است ممکن است استفاده از اکسیژن مکمل از طریق کپسول اکسیژن یا دستگاه اکسیژن ساز به درمان شرایط وی کمک کند.
- نوعی دستگاه جدید موجود است که برای درمان آپنه مرکزی به کار می رود. این دستگاه که Remede system نام دارد در واقع نوعی ایمپلنت است که با استفاده از جراحی، زیر پوست قفسه سینه قرار می گرد و با تحریک اعصاب، موجب حرکت دیافراگم در حین تنفس می شود و باعث می شود الگوی طبیعی تنفس در طول خواب حفظ گردد.
- در شرایطی که هیچ کدام از روش های فوق موثر نباشند از عمل جراحی استفاده می شود. در جراحی، بخشی از بافت گلو برداشته می شود تا از مسدود شدن راه تنفسی بیمار جلوگیری شود.
برای کسب اطلاعات بیشتر پیشنهاد میکنیم مقاله “روش های درمان آپنه خواب” را مطالعه کنید
جمع بندی:
آپنه تنفسی می تواند یکی از حادترین مشکلات بدنی باشد که علاوه بر تاثیر بر کیفیت زندگی روزمره، موجب انواع بیماری های تنفسی و قلبی و مغزی شود. بنابراین اقدام برای درمان آن از طریق تغییر سبک زندگی و هم چنین مراجعه به پزشک متخصص بسیار مهم است. شرکت پیشگامان تجارت کاریز شما را در انجام تست خواب و تفسیر نتیجه این تست، همچنین مشاوره برای خرید تجهیزات تنفسی مناسب برای درمان آپنه تنفسی یاری می نماید.