آشنایی با دستگاه کاپنوگراف

کاپنوگراف چیست؟

دستگاه کاپنوگراف Capnograph یا کپنوگراف و یا کپنومتر در بخش های مختلف بیمارستان مانند اتاق عمل و بخش مراقبت های ویژه مورد استفاده قرار می گیرد و فشار نسبی دی اکسید کربن در بازدم بیمار ETCO₂ را به صورت مداوم اندازه گیری می کند. استفاده از این دستگاه هم در حین جراحی و هم در بخش ICU و CCU کاملا غیر تهاجمی است و نیاز به خون گرفتن مستمر از بیمار و تعیین میزان دی اکسید کربن از طریق آزمایش خون را برطرف می کند. در صورتی که بیمار سلامت نسبی داشته باشد فشار جزئی دی اکسید کربن خون شریانی با میزانی که در بازدم وی اندازه گیری می شود تفاوتی ندارد. اما در بیماری های مختلف ریوی و قلبی ممکن است تفاوت این دو ایجاد شده و به 1 کیلو پاسکال نیز برسد. در این مقاله کاربردها، انواع و به خصوص نحوه عملکرد دستگاه کاپنوگراف توضیح داده می شود.

کاربردهای کپنوگراف:

بیمارانی که در شرایط بدنی و تنفسی حاد هستند و در بخش مراقبت های ویژه نگه داشته می شوند یا بیمارانی که تحت بیهوشی بوده و هوشیاری پایینی دارند لازم است به خوبی از لحاظ تنفسی مانیتور شوند. سطح اکسیژن خون بیمار توسط دستگاه پالس اکسیمتر یا در دستگاه مانیتور علائم حیاتی اندازه گیری می شود. برای اندازه گیری دی اکسید کربن خون، هم می توان از مانیتور علائم حیاتی و هم از بازدم بیمار استفاده نمود و با استفاده از دستگاه کاپنوگراف، میزان CO₂ را تشخیص داد. ارزیابی مشکلات تنفسی به کمک این دستگاه به سرعت انجام می شود و دستگاه نسبت به مانیتور علائم حیاتی حجم کمتری دارد و سبک تر است. بنابراین به راحتی جا به جا می شود. این دستگاه در موقعیت های زیر کاربرد دارد:

• در مواردی که برای بیمار لوله تراشه گذاشته می شود می توان با کمک کاپنوگراف، موقعیت آن و صحیح بودن محل قرارگیری لوله تراشه را تشخیص داد. با قرار گرفتن آن در محل درست، یک موج مداوم در کاپنوگرام نشان داده می شود. اما در صورتی که لوله تراشه وارد مری شده باشد شکل موج کاپنوگرام به هم می ریزد.
• با استفاده از کپنوگراف، وضعیت تنفسی بیمار به صورت لحظه به لحظه مورد بررسی قرار می گیرد. مشکلاتی مانند تنفس کم یا بیش از اندازه با استفاده از این دستگاه به کادر درمان نشان داده می شود. علاوه بر این تعداد تنفس و نظم آن اندازه گیری می شود.
• در طول بیهوشی در اتاق عمل، متخصص بیهوشی با استفاده از این دستگاه روند تهویه بیمار را زیر نظر می گیرد و بررسی می کند که میزان دی اکسید کربن ورودی و خروجی در حد مناسب باشد. در صورتی که دی اکسید کربن در هوای بازدم بیمار افزایش پیدا کند برای حذف به موقع آن اقدام می شود. هم چنین مشکلاتی مانند هیپوونتیلاسیون در طول بیهوشی تشخیص داده می شود. در Hypoventilation حجم ناکافی از هوا وارد بدن شده و از آن خارج می شود. این حالت ممکن است در ابتدا جان فرد را به خطر نیاندازد اما با ادامه پیدا کردن موجب تنگی نفس، قطع تنفس و آسیب به اندام های مختلف بدن می شود.
• بحران های تنفسی مختلف یا تهاجم تنفسی با استفاده از کپنوگراف به موقع و زودرس تشخیص داده می شوند و از پیشرفت آن ها جلوگیری به عمل می آید.
• بررسی گرفتگی راه تنفسی در حین دم.
• بررسی نارسایی گردش خون و رسیدن خون کافی به ریه ها.
• تشخیص بیماری های تنفسی مختلف مانند آسم، برونشیت، آمبولی ریه و نارسایی احتقانی قلب(CHF).

نحوه استفاده از کاپنوگراف:

عملکرد کاپنوگراف به دو صورت Main stream و Side stream است. در استفاده از نوع Main stream یا مستقیم یک تعدیل کننده وجود دارد که بین تیوب داخل نای بیمار و جریان هوای ونتیلاتور قرار گرفته و به یک سنسور CO₂ متصل است. در واقع سنسور دستگاه مستقیما به لوله تراشه و مسیر تنفسی بیمار وصل می شود. این سنسور دارای منبع نوری است که نور مادون قرمز را از طریق تعدیل کننده ارسال می کند. این نور در جریان هوای دمی بیمار جذب می شود و هر چه دی اکسید کربن در بازدم بیشتر باشد، نور مادون قرمز بیشتری جذب شده و نور کمتری در آشکارساز دریافت می شود. به این ترتیب بر حسب میزان اندازه گیری شده نور مادون قرمز، سیگنال به کاپنوگراف فرستاده شده و شکل موج آن نشان داده می شود.

در مدل Side stream یا غیر مستقیم از گازی که در مسیر هوایی بازدم بیمار وجود دارد با استفاده از یک لوله کوچک و موتور ساکشن دستگاه، نمونه گیری می شود تمامی عملکردی که در مدل Main stream گفته شد بر روی این لوله اعمال می شود و اندازه گیری بر حسب آن انجام می گیرد. در واقع در این دستگاه سنسور درون مانیتور کاپنوگراف قرار دارد و اندازه گیری را انجام می دهد. از این روش بیشتر برای افرادی استفاده می شود که لوله نای برای آن ها قرار داده نشده است. در استفاده از هر دو حالت کاپنوگراف، لازم است کالیبراسیون دستگاه در محیط دارای هوای 3% دی اکسید کربن انجام شود. دستگاه Main stream با سرعت بیشتری استفاده می شود. در شرایطی به کار می رود که بیمار اینتوبه شده باشد.

انواع دستگاه کاپنوگراف:

انواع این دستگاه عبارتند از:

• دستگاه کاپنوگراف همراه: دستگاه Handheld Capnograph کوچک و قابل حمل است و سرعت اندازه گیری دی اکسید کربن توسط آن بالا است. این دستگاه در آمبولانس، بخش اورژانس و در جا به جا شدن بیمار به کار می رود.
• دستگاه کپنوگراف بالینی: دستگاه Bedside Capnograph به صورت بخشی از تجهیزات مراقبت های ویژه در ICU و CCU طراحی می شود و سیستم بزرگ تر و پیشرفته تری دارد که قابلیت های آن نسبت به کپنوگراف دستی بیشتر است.
• دستگاه کپنوگراف تخت خوابی: Capnograph for Continuous Monitoring برای بیمارانی استفاده می شود که مدت طولانی بستری هستند و لازم است سطح دی اکسید کربن آن ها به صورت طولانی مدت و بی وقفه اندازه گیری شود.
• دستگاه کاپنوگراف تشخیصی: Diagnostic Capnograph بیشتر در کاربردهای تشخیصی مورد استفاده قرار می گیرد و اطلاعات دقیق و جزئی از مشکلات تنفسی و الگوهای تنفس بیمار ارائه می دهد و به تحلیل جزئی تر بیماری کمک می کند. این دستگاه بیشتر مناسب محیط های پزشکی پیشرفته یا تحقیقاتی است.
• دستگاه کاپنوگراف قابل حمل: Portable Capnograph به صورت کوچک و قابل حمل طراحی شده و همانند دستگاه هندهلد، در جا به جا کردن بیمار یا برای بیمارانی که در منزل بستری شده و به دستگاه های مراقبت ویژه متصل هستند به کار می رود.

جمع بندی:

دستگاه کاپنوگراف یکی از تجهیزات پزشکی تنفسی مهم برای استفاده در اتاق عمل یا بخش اورژانس و مراقبت های ویژه بیمارستان است که سطح دی اکسید کربن جزئی در بازدم بیمار را اندازه گیری می کند. از آن جایی که این دستگاه بسیار عملکرد حساسی دارد و به کمک آن می توان روند لوله گذاری و مشکلات تنفسی مختلف بیمار مانند هیپوونتیلاسیون یا سایر بیماری ها مانند آسم و برونشیت را تشخیص داد لازم است هنگام خرید آن به سلامت کلی دستگاه و اجزای مختلف آن دقت شود. سنسورهای دستگاه باید عملکرد دقیقی داشته باشند و سرعت و دقت اندازه گیری دستگاه بالا باشد. لازم به ذکر است که در استفاده از این دستگاه ممکن است ترشحات تنفسی بیمار به مرور بر روی حساسیت سنسورها تاثیر بگذارد. بنابراین لازم است کالیبراسیون به موقع آن جدی گرفته شود و سنسورها به طور منظم چک شوند. کارشناسان وبسایت پیشگامان تجارت کاریز شما را در خرید این دستگاه و استفاده از آن راهنمایی می کنند.