فیبروز ریوی چیست و چه درمانی دارد؟

فیبروز ریوی چیست؟

فیبروز ریوی یا Pulmonary Fibrosis یک بیماری مزمن ریوی است که در بافت همبند ریه اتفاق می افتد که به آن اسکار ریه نیز گفته شده و با عنوان سخت شدن ریه نیز شناخته می شود. این بیماری به دلایل مختلفی رخ می دهد اما از مهم ترین آن ها پرتودرمانی، مصرف داروهای خاص و کار کردن در محیط های آلوده است. با ابتلا به این بیماری معمولا علائمی مانند تنگی نفس ایجاد می شود. صورتی که بافت ریه که حالت اسفنجی دارد به صورت ضخیم و سفت شود بیماری فیبروز ریه رخ می دهد. در این حالت اکسیژنی که در کیسه های هوایی ریه وجود دارد به عروق اطراف کیسه های هوایی منتقل نمی شود. بنابراین بیمار تنگی نفس را تجربه می کند. البته ممکن است سرفه خشک نیز از علائم این بیماری باشد. در واقع زمانی که می گوییم فیبروز ریوی رخ داده است بافت ریه دچار زخم و آسیب جدی شده است. در بیشتر مواقع به خصوص با پیشرفت بیماری، این حالت قابل برگشت نیست اما با برخی روش ها می توان بیماری را کنترل نمود یا تا حدی درمان کرد.

به طور کل می توان گفت فیبروز ریوی در دسته ای از بیماری های ریه قرار می گیرد که به آن ها بیماری بینابینی ریه گفته می شود که تمامی این بیماری ها می توانند باعث زخم یا التهاب ریه شوند. در اکثر افراد، علت فیبروز ریوی به طور مشخص شناخته نمی شود که در این حالت می گویند بیمار به فیبروز ریوی ایدیوپاتیک مبتلا است. در این مقاله علت و علائم فیبروز ریوی و هم چنین نحوه تشخیص و درمان آن را به طور کامل مورد بررسی قرار می دهیم.

علائم فیبروز ریوی:

علائم این بیماری به طور کل در افراد مختلف متفاوت است اما یک سری علائم کلی وجود دارد که معمولا افراد از میان آن ها تعدادی را تجربه می کنند. به مرور زمان در صورتی که برای درمان بیماری اقدام نشود این علائم تشدید می شوند:

• تنگی نفس: تنگی نفس به دلیل زخم و سفت شدن بافت ریه ایجاد می شود که معمولا در فعالیت های روزمره مانند بالا رفتن از پله ها نیز مشاهده می شود و با پیشرفت بیماری، تنگی نفس در حدی شدید می شود که بیمار در حالت استراحت نیز آن را تجربه می کند.
• سرفه خشک بدون خلط: اغلب بیماران مبتلا به فیبروز ریوی، سرفه را به صورت خشک تجربه می کنند اما ممکن است خلط نیز وجود داشته باشد. در شرایطی که بیماری پیشرفت می کند حملات سرفه رخ می دهد که غیر قابل کنترل می شوند. صداهای غیر طبیعی نیز از ریه به گوش می رسند که معمولا در معاینه بیمار، پزشک می تواند با گوشی پزشکی این صداها را بشنود.
• کاهش وزن بی دلیل: کاهش اشتها و کاهش وزن بدون داشتن رژیم غذایی رخ می دهد که به این دلیل است که فرد برای نفس کشیدن انرژی بسیار زیادی مصرف می کند.
• چماقی شدن سر انگشتان و ناخن ها که در واقع نوک انگشتان دست و پا بزرگ می شوند و ناخن ها حالت خم شده پیدا می کنند که نشان دهنده کاهش سطح اکسیژن خون در اثر تنگی نفس است.
• گردش خون ضعیف در انگشتان دست و پا
• خشکی دهان و چشم
• دردهای عضلانی و مفصلی
• خستگی سریع و شدید.

لازم به ذکر است که ممکن است افراد این علائم را مدت ها قبل از این که بیماری تشخیص داده شود تجربه کنند که چون با بیماری های دیگر مشابه است تشخیص را سخت تر کرده یا بیمار به موقع به پزشک مراجعه نمی کند.

پیشرفت بیماری فیبروز ریه:

علائمی که تا اینجا ذکر کردیم ممکن است در همه افراد به طور کامل وجود نداشته باشند یا برخی از آن ها به مرور تشدید شوند. در واقع بسیاری از افراد نشانه های بیماری را برای مدت طولانی تجربه می کنند و در طول چند سال وضعیت بیماری آن ها وخیم می شود. اما در برخی دیگر ممکن است علائم بیماری با سرعت بیشتری شدت پیدا کنند که در این افراد ممکن است تنگی نفس شدید و سایر علائم بین چند روز تا چند ماه خود را نشان دهند. منظور از تشدید حاد علائم این است که بیمار دیگر نمی تواند در حالت عادی تنفس کند و سطح اکسیژن وی کاهش پیدا می کند و علاوه بر این که در روند درمان بیماری لازم است از دارو کمک گرفته شود نیاز است که از تجهیزات پزشکی مختلف مانند اکسیژن ساز یا حتی ونتیلاتور برای تسکین علائم کمک گرفته شود. علاوه بر این در صورتی که بیمار، تشدید ناگهانی بیماری را تجربه نکند ممکن است برخی عفونت های ویروسی یا عوامل دیگر باعث شوند که به صورت ناگهانی و دوره ای علائم بیماری زیاد شود که در این حالت ممکن است فیبروز ریوی ایدیوپاتیک ایجاد شود.

علت فیبروز ریوی:

تشخیص علت این بیماری با توجه به این که علائم مشترک با بیماری های دیگر دارد و هم چنین ممکن است یک یا چند عامل باعث بروز آن شده باشند چالش برانگیز است. به طور کل علل ایجاد بیماری فیبروز ریه را می توان به شکل زیر دسته بندی کرد:

عوامل محیطی یا شغلی:

• الیاف آزبست
• پودر سخت فلزی
• پودر زغال سنگ
• فضولات پرندگان و حیوانات
• پودر سیلیس
• دود سیگار
• گرد و غبار و آلودگی هوا
• ترکیبات آلی مثل کپک و باکتری.

داروهای مختلف:

در واقع بسیاری از داروها با این که در درمان عارضه های مختلف بدنی موثر هستند اما می توانند به مرور، بافت ریه را تخریب کنند:

• برخی داروهایی که در شیمی درمانی و درمان سرطان استفاده می شوند
• داروهایی که ریتم قلب را تنظیم می کنند مانند آمیودارون
• برخی آنتی بیوتیک ها مانند اتامبوتول و نیتروفورانتوئین
• داروهای ضد التهاب مانند آزولفیدین و ریتوکسان.

پرتو درمانی:

در افرادی که جهت درمان سرطان ریه یا سینه باید چند دوره پرتو درمانی انجام دهند ممکن است ماه ها یا سال ها پس از انجام این درمان ها، علائم فیبروز ریوی را تجربه کنند. البته عواملی زیر در این مورد موثر هستند:

• چه مقدار از ریه در معرض تشعشع قرار گرفته است
• آیا شیمی درمانی نیز انجام شده
• بیماری ریوی دیگری نیز وجود داشته
• مقدار کل تابش اعمال شده چقدر است.

شرایط پزشکی خاص یا برخی بیماری ها:

• روماتیسم مفصلی
• لوپوس اریتماتوز سیستمی که بیماری پروانه ای نام دارد
• ذات الریه
• اسکلودرمی که در واقع سخت شدن پوست و بافت های همبند است
• سارکوئیدوز که اختلال سیستم ایمنی است
• پلی میوزیت که یک اختلال عضلانی است
• درماتومیوزیت که اختلالی است که روی پوست و ماهیچه ها تاثیر می گذارد.

انواع فیروز ریه:

در صورتی که پزشکان نتوانند دلیل ابتلا به فیبروز ریوی را پیدا کنند گفته می شود که بیمار به فیبروز ریوی ایدیوپاتیک مبتلا شده است که ایدیوپاتیک به معنی بیماری با علت ناشناخته است. این بیماری شایع ترین نوع فیبروز ریوی است و در واقع در این حالت زخم هایی در ریه ایجاد می شوند که علت آن ها به طور کامل مشخص نیست. با توجه به این که علت این بیماری مشخص نیست روند ایجاد علائم آن نیز در افراد مختلف متفاوت هستند. به طور مثال ممکن است علائم بیماری به تدریج بدتر شوند، ممکن است به سرعت تشدید شوند یا عفونت ها و بیماری های مختلف باعث تشدید مکرر و دوره ای علائم این بیماری شوند. تحقیقات نشان می دهند که برخی عوامل در ایجاد فیبروز ریوی ایدیوپاتیک موثر هستند مانند:

• سن بالا
• سیگار کشیدن
• سابقه شیمی درمانی و پرتو درمانی
• ژنتیک
• شغل هایی که در آن ها فرد با آلاینده ها در ارتباط است.

فیبروز ریه چگونه تشخیص داده می شود؟

در صورتی که بیمار تعدادی از علائم گفته شده را تجربه کرده و به پزشک مراجعه نماید با استفاده از روش های زیر برای تشخیص بیماری اقدام می شود:

معاینه فیزیکی:

ابتدا لازم است پزشک، شرح حالی از بیمار گرفته و در مورد داروهایی که مصرف می کند و بیماری های قلبی و سابقه خانوادگی وی سوال نموده و معاینه فیزیکی را با تجهیزات پزشکی مختلف مانند گوشی پزشکی و گوش دادن به صدای ریه انجام دهد. علاوه بر این باید انگشتان بیمار و شکل ناخن های وی را نیز مورد بررسی قرار دهد و اکسیژن خون را با پالس اکسیمتر اندازه بگیرد.

تست عملکرد ریه:

در صورتی که پزشک احتمال دهد که بیمار به فیبروز ریه مبتلا است تست عملکرد ریه انجام می گیرد که در واقع حجم ریوی و میزان هوایی که ریه جذب می کند، هم چنین اکسیژنی که در یک مدت زمان معین از طریق کیسه های هوایی ریه وارد خون می شود را اندازه گیری می کند. در این تست ها در صورتی که حجم ریه و ظرفیت انتشار آن کمتر از حد معمول باشد نشان دهنده فیبروز ریوی است. تست عملکرد ریه به شکل های مختلفی انجام می شود:

• تست عملکرد تنفسی که در این حالت از دستگاه اسپیرومتری استفاده می شود که ظرفیت هوای ریه و سرعت داخل و خارج شدن هوا به ریه ها را اندازه گیری می کند
• تست انتشار که در این آزمایش، توانایی انتقال اکسیژن به خون از ریه مورد بررسی قرار می گیرد
• تست ورزش که در واقع یک آزمایش پیاده روی 6 دقیقه ای است که ممکن است بر روی تردمیل یا دوچرخه ثابت انجام شود که در طول این زمان، یک درمانگر سطح اکسیژن خون را با استفاده از پالس اکسیمتر، فشار خون را با استفاده از دستگاه فشارسنج و هم چنین میزان خستگی عضلانی، مسافت طی شده و شدت تنگی نفس را اندازه گیری می کند. در واقع این تست ورزش نشان می دهد که بدن با داشتن علائم فیبروز ریوی چه میزان فعالیتی را می تواند تحمل کند و چگونه از اکسیژن برای انجام فعالیت استفاده می کند.

آزمایش خون:

به کمک آزمایش خون تخصصی، وجود بیماری های بافت همبند مورد بررسی قرار می گیرد. علاوه بر این ممکن است برای بررسی آلرژی، سرم خون از نظر وجود میکروارگانیسم های احتمالی مانند قارچ یا باکتری بررسی شود.

تصویربرداری از ریه:

• برونکوسکوپی ریه:

یکی از روش هایی که برای بررسی ریه استفاده می شود برونکوسکوپی است که در واقع آندوسکوپی است که برای مشاهده ریه به کار می رود. در این روش، اسکوپ دستگاه از طریق دهان یا بینی به صورت یک لوله نازک دارای نور و دوربین وارد ریه می شود تا ساختار ریه را به پزشک نشان دهد. در این روش لازم است بیمار بیهوش باشد. با استفاده از برونوسکوپی، پزشک می تواند راه هوایی بیمار و ساختار ریه ها را به طور کامل مورد بررسی قرار دهد. البته این روش معمولا در فیبروز ریوی شدید مورد استفاده قرار می گیرد و همه بیماران نیاز به این روش برای تشخیص بیماری ندارند.

• رادیولوژی ریه:

ممکن است عکس برداری با اشعه ایکس انجام شود که از سی تی اسکن کمک گرفته می شود که الگوهای خاص زخم های فیبروز ریوی و به طور کل تغییرات ساختار ریه را نشان می دهد.

نمونه برداری از ریه:

در مراحل پیشرفته تر ممکن است از ریه بیوپسی انجام گیرد که با استفاده از برونوسکوپی نیز می توان علاوه بر تشخیص، نمونه برداری از بافت ریه را انجام داد که یک روش تهاجمی به حساب می آید و در مواردی استفاده می شود که روش های دیگر موجب تشخیص دقیق بیماری نشده اند.

 درمان فیبروز ریوی:

به طور کل بافت ریه خود را ترمیم نمی کند و زخم ها و صدماتی که در اثر فیبروز ریوه ایجاد شده اند کاملا درمان نمی شوند اما معمولا از داروها و روش های مختلفی استفاده می شود که عوارض و نشانه های بیماری را کاهش می دهند و بیماری را کنترل می کنند. روش ها باعث می شوند فرد بتواند راحت تر زندگی روزمره خود را داشته باشد:

• حذف محرک ها

در صورتی که بیمار در اثر سیگار یا قرار گرفتن در برابر آلاینده های مختلف و گرد و غبار به این بیماری مبتلا شده باشد دوری از این آلاینده ها به درمان بیماری کمک می کند.

• درمان با دارو:

اگر یک عفونت باکتریایی باعث فیبروز ریه یا تشدید آن شده باشد از درمان های آنتی بیوتیکی استفاده می شود. داروهایی که در این زمینه به کار می روند شامل داروهای موثر بر سیستم ایمنی و داروهای مهارکننده التهاب هستند. داروهایی که بر سیستم ایمنی تاثیر می گذارند باعث کاهش سرعت تبدیل بافت همبند بافت ریه می شوند. داروهای مهارکننده التهاب مانند کورتیکواستروئیدها که داروهای شبه کورتیزون هستند و ضد التهابی به حساب می آیند و به صورت قرص، اسپری یا تزریق داخل وریدی به کار می روند. کورتیکواستروئیدها ممکن است به صورت قابل استنشاق با استفاده از دستگاه نبولایزر استفاده شوند.

• ورزش ریه:

برخی ورزش های تخصصی ریه یا ژیمناستیک تنفسی موجب بهبود انعطاف پذیری فیزیکی بیماران مبتلا به فیبروز ریوی می شوند و باعث می شوند که فرد راحت تر بتواند راه رفتن، بالا رفتن از پله یا حتی ورزش کردن نرمال و سایر کارهای روزمره را راحت تر انجام دهد. این روش ها توانبخشی ریه نیز نامیده می شود که یک درمان بسیار مهم برای فیبروز ریوی است. در این نوع درمان از تمرینات ورزشی تخصصی، تمرینات تنفسی، مشاوره تغذیه ای و هم چنین آموزش بیمار کمک گرفته می شود کیفیت زندگی بیمار را بهبود می بخشد.

• اکسیژن درمانی:

این روش به صورت طولانی مدت انجام می شود و عملکرد ریه و گازهای خونی را کنترل می کند. به خصوص اگر فرد تنگی نفس را حتی در حالت استراحت نیز داشته باشد لازم است اکسیژن درمانی به صورت طولانی مدت انجام گیرد که در این حالت از اکسیژن ساز، کپسول اکسیژن و دستگاه High Flow استفاده می شود.

• پیوند ریه:

در برخی افراد در صورتی که روش های درمانی دیگر پاسخ لازم را ایجاد نکرده باشند ممکن است از پیوند ریه یا پیوند قلب و ریه استفاده شود که در واقع آخرین گزینه درمانی به می آید که در این شرایط ممکن است لازم باشد فرد به ونتیلاتور نیز متصل شده و تنفس برای وی با استفاده از دستگاه انجام شود.

جمع بندی:

بیماری های مختلف ریوی امروزه به دلیل آلودگی هوا یا داشتن عادت های بد مانند سیگار کشیدن و غذاهای ناسالم وجود دارند. فیبروز ریوی یکی از مهم ترین این بیماری ها است که به مرور ممکن است تشدید شود. بنابراین اگر فرد، علائم این بیماری را تجربه می کند بهتر است در همان مراحل اولیه به پزشک متخصص ریه مراجعه کرده و جهت بررسی های بیشتر، کنترل بیماری و جلوگیری از پیشرفت آن اقدام کند. به طور کل فیبروز ریوی قابل درمان نیست زیرا بافتی از ریه که به بافت همبند و زخم تبدیل شده به طور دائمی به همان حالت باقی می ماند. اما روش های مختلف برای کنترل بیماری و پیشگیری از پیشرفت آن مورد استفاده قرار می گیرند. علاوه بر این در این روند کنترل بیماری می توان از تجهیزات پزشکی تنفسی مختلف با تجویز پزشک کمک گرفت مانند نبولایزر برای دارورسانی به ریه یا اکسیژن ساز و کپسول اکسیژن که از کاهش سطح اکسیژن خون جلوگیری می کنند. شرکت پیشگامان تجارت کاریز این تجهیزات تنفسی را در برندها و مدل های مختلف در اختیار خریداران قرار می دهد. به طور مثال دستگاه نبولایزر در برند چینی یوول Yuwell که یک برند بسیار با کیفیت است ارائه می شود. هم چنین دستگاه اکسیژن ساز در برندهای چویس پلاس، کانتک و Respicare در اختیار خریداران قرار می گیرد. کارشناسان وبسایت پیشگامان تجارت کاریز شما را در خرید این تجهیزات راهنمایی می کنند.