بیماری برونشیت و راه های درمان آن
برونشیت چیست؟
بیماری برونشیت Bronchitis که نایژه آماس نیز نامیده می شود یکی از بیماری های شایع تنفسی است که در مردان بیشتر از زنان رخ می دهد و موجب التهاب نایژه های ریه و تورم نای و نایژه می شود. نای و نایژه مسئولیت فرستادن هوا به درون ریه و سپس خارج کردن هوا از آن را دارند. بنابراین با ابتلا به برونشیت، بیمار به سختی نفس می کشد زیرا نای و نایژه وی پر از خلط و ملتهب شده است. این بیماری در اثر عوامل مختلفی ایجاد می شود اما اصلی ترین عامل آن، سیگار است و توصیه می شود برای جلوگیری از ابتلا به برونشیت از مصرف سیگار خودداری شود. در واقع برونشیت یک بیماری ویروسی است که به راحتی از فردی به فرد دیگر منتقل می شود و به دلیل این که عامل آن ویروس است، برای درمان آن نمی توان از آنتی بیوتیک استفاده نمود.
در بیماری نایژه آماس، مجرای تنفسی اصلی بیمار یا برونش ها درگیر می شوند و دچار عفونت شده و ملتهب می گردند. این بیماری که در دو نوع حاد و مزمن ایجاد می شود، می تواند به میزان زیادی زندگی روزمره بیمار را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین آشنایی با علائم و نحوه تشحیص و درمان آن، باعث می شود به موقع به بیمار رسیدگی شود. در این مقاله به معرفی بیماری برونشین و نحوه درمان آن می پردازیم.
انواع بیماری برونشیت:
در بیماری برونشیت، ذرات خارجی و آلاینده وارد لوله های برونش شده و آن ها را تحریک می کنند و خلط و ترشحات زیادی در آن ها تولید می شود. بدن برای خارج کردن این ترشحات از سرفه استفاده می کند، بنابراین سرفه از اصلی ترین علائم این بیماری است. برونشیت در دو نوع زیر ایجاد می شود:
برونشیت حاد:
این بیماری به صورت کوتاه مدت ایجاد می شود و بیماری های ویروسی مانند سرماخوردگی، آنفولانزا و کووید 19 می توانند عامل آن باشند. برونشیت حاد در کودکان زیر 2 سال بسیار شایع است و معمولا با درمان های مناسب پس از چند هفته به طور کامل برطرف می شود و استراحت و مصرف مایعات زیاد از مهم ترین عوامل بهبود این بیماری هستند.
علائم برونشیت حاد:
در این بیماری کوتاه مدت، معمولا پس از ایجاد علائم سرماخوردگی مانند آبریزش بینی و عطسه و سایر علائم متداول، علائم زیر ایجاد می شود که پس از چند هفته برطرف می شوند اما ممکن است سرفه کمی بیشتر باقی بماند:
- گلو درد
- تب و لرز که معمولا تب 38-39 درجه است
- بدن درد
- تنگی نفس
- احتقان قفسه سینه
- سرفه همراه با خلط شفاف، سفید، زرد یا سبز که به ندرت با خون همراه است
- سردرد خفیف
- خستگی
- خس خس سینه
- ضعف.
برونشیت مزمن:
این نوع برونشیت به صورت طولانی مدت ایجاد می شود و بسیار شایع است و موجب التهاب پایدار و مداوم مجرای تنفسی بیمار می شود. در صورتی که علائم برونشیت به مدت حداقل 3 ماه در سال و 2 سال متوالی وجود داشته باشند برونشیت مزمن ایجاد می شود. این علائم شامل سرفه و خلط در درجه اول است. معمولا افراد سیگاری یا کسانی که در مناطقی با گرد و غبار زیاد و هوای آلوده زندگی می کنند یا اشخاصی که به واسطه شغلی که دارند به طور مداوم با مواد شیمیایی در تماس هستند به این نوع برونشیت مبتلا می شوند. برونشیت مزمن می تواند بخشی از بیماری COPD یا انسداد مزمن ریوی باشد.
علائم برونشیت مزمن:
این نوع بیماری نایژه آماس، علاوه بر علائم برونشیت حاد می تواند علائم زیر را نیز به مدت طولانی داشته باشد:
- سرفه های مکرر
- سرفه های خلط دار
- تنفس سطحی
- دفع خلط مکرر
- تنگی نفس
- افزایش سرفه در فصول سرد سال
- سرفه ای که با دود سیگار یا هنگام ورزش بیشتر می شود
- صدای سوت یا جیرجیر هنگام تنفس
- ابتلا به سرماخوردگی و آنفولانزا به طور مکرر
- احساس سفتی در سینه
- تورم در مچ پا، ساق یا کل پا
- کاهش وزن
- کاهش قدرت عضلات به خصوص عضلات تحتانی.
چه عواملی باعث ابتلا به برونشیت می شوند؟
همان طور که قبل تر هم اشاره کردیم برونشیت حاد در اثر ویروس هایی ایجاد می شود که به پوشش مجاری تنفسی بیمار حمله کرده و عفونت و التهاب را در آن ایجاد می کنند. با بودن ویروس ها در بدن، مقاومت بدن به شکل تورم و تولید مخاط شدید نشان داده می شود و تا زمان نابودی ویروس، این علائم وجود دارند و سپس پوشش مجاری تنفسی بیمار التیام پیدا می کند. ویروس آنفولانزا، سرما خوردگی یا راینو ویروس و کرونا و باکتری هایی مانند بوردتلا پرتوسیس Bordetella Pertussis، مایکو پلاسما پنومونی و کلامیدیا پنومونی می توانند باعث برونشیت حاد شوند. به طور کل، افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند مانند کودکان و نوزادان و افراد مسن، بیشتر در خطر ابتلا به این بیماری هستند.
عواملی مانند دود سیگار، گرد و غبار و آلودگی هوا به خصوص در صورتی که فرد به صورت طولانی مدت با آن ها مواجه شود می توانند عاملی برای برونشیت مزمن باشند. بیماری آسم و آلرژی فصلی نیز ممکن است موجب ابتلا به نوع مزمن این بیماری شوند. در واقع در نوع مزمن، عفونت فعالی مانند نوع حاد وجود ندارد و لوله های نایژه به صورت مزمن ملتهب شده و به مرور تخریب می شوند. هم چنین برخی افراد به صورت مادرزادی آنزیم آلفا آنتی تریپسین را ندارند و کمبود این آنزیم باعث برونشیت مزمن می شود. در مشاغلی مانند پلاستیک سازی یا در محیط هایی که آزبست وجود دارد احتمال ابتلا به نوع مزمن بالا می رود. در واقع دود سیگار مهم ترین و شایع ترین عامل ابتلا به برونشیت مزمن است. این دود ممکن است از طریق سیگار کشیدن خود فرد وارد ریه ها شود یا در افرادی که با شخص سیگاری زندگی می کنند، دود به صورت مکرر وارد ریه ها شده و آن ها را ملتهب کند. در برخی موارد، بیماری ریفلاکس معده می تواند موجب برونشیت مزمن شود زیرا اسید معده به صورت مکرر به مجاری هوایی بیمار می رسد.
راه های تشخیص برونشیت:
با داشتن علائم ذکر شده این بیماری، بهتر است به سرعت به پزشک مراجعه نمایید. در صورتی که بیماری صرفا حاد باشد، با رعایت نکاتی که پزشک به شما می گوید، بیماری طی چند هفته برطرف می شود. اما اگر علائمی مانند سرفه همراه با خلط، خس خس و حس فشار در قفسه سینه و تنگی نفس ادامه پیدا کند می تواند نشان دهنده بیماری مزمن باشد و باید برای درمان صحیح آن به سرعت اقدام شود. سرفه خشکی که بیش از 3 هفته طول بکشد نشان دهنده مزمن شدن بیماری است. علاوه بر این افرادی که دیابت، بیماری قلبی و ریوی دارند و سرفه زیاد و شدیدی را تجربه می کنند باید به سرعت به پزشک مراجعه کنند.
پزشک متخصص ریه ابتدا با استفاده از گوشی پزشکی به صدای قلب و ریه بیمار گوش می دهد تا خس خس سینه و سایر علائم را در معاینات اولیه تشخیص دهد. به منظور تشخیص صحیح و دقیق بیماری، روش های زیر بسته به نظر پزشک مورد استفاده قرار می گیرند:
بررسی سطح اکسیژن خون:
برای اندازه گیری سطح اکسیژن خون از دستگاه پالس اکسیمتر استفاده می شود. با قرار دادن این دستگاه بر روی انگشت بیمار، درصد اکسیژن خون اندازه گیری می شود. با داشتن برونشیت و علائمی مانند تنگی نفس شدید، معمولا اکسیژن خون کمتر از سطح نرمال آن که حدود 95% است می شود. به منظور جبران این کمبود اکسیژن از تجهیزاتی مانند کپسول اکسیژن و اکسیژن ساز استفاده می شود.
آزمایش خون:
وجود عفونت و هم چنین اندازه گیری اکسیژن و دی اکسید کربن خون با استفاده از آزمایش خون بررسی می شود. البته با استفاده از پالس اکسیمتر، اکسیژن خون با سرعت و تنها در عرض چند ثانیه نشان داده می شود. هم چنین دستگاه کپنوگراف می تواند سطح دی اکسید کربن بیمار را تعیین کند.
رادیوگرافی قفسه سینه:
با استفاده از تصویربرداری اشعه ایکس از قفسه سینه، وجود عفونت و بیماری های مختلف ریوی مانند برونشیت، ذات الریه و سایر بیماری های تنفسی به راحتی تشخیص داده می شود. البته به دلیل این که در این روش تشخیصی از اشعه ایکس استفاده می شود و ریسک ها و خطراتی ممکن است داشته باشد، در برخی موارد از روش های دیگر پیش از رادیولوژی برای تشخیص برونشیت کمک گرفته می شود.
اسپیرومتری:
روش اسپیرومتری که تست عملکرد ریه نام دارد، دم و بازدم بیمار را مورد بررسی قرار داده و حجم های ریوی را اندازه گیری می کند که نشان دهنده شدت برونشیت است.
آزمایش خلط:
در صورتی که بیمار مشکوک به عفونت ریوی باشد و خلط داشته باشد ممکن است نمونه خلط وی گرفته شده و عفونت باکتریایی آن مورد بررسی قرار گیرد. ممکن است بسته به نوع میکروبی که ریه را درگیر کرده است از داروها یا آنتی بیوتیک های مخصوص استفاده شود.
درمان برونشیت:
برای درمان برونشیت بسته به نوع و مدت زمان ابتلا به آن از روش های مختلفی استفاده می شود:
درمان برونشیت حاد:
همان طور که گفتیم چون برونشیت حاد در اثر بیماری ویروسی ریه ایجاد می شود، درمان آن همان درمان متداول سرما خوردگی و آنفولانزا است و ممکن است نیاز به داروی خاصی نباشد و تنها به بیمار توصیه شود که استراحت کند و با نوشیدن مایعات فراوان و مواد مغذی، سیستم ایمنی خود را تقویت نماید.
درمان برونشیت مزمن:
درمان این نوع بیماری نسبت به نوع حاد پیچیده تر است و نیاز به بررسی های دقیق تر و روش های موثرتری دارد. برای درمان بیماری ممکن است روش ها و داروهای زیر به صورت تکی یا هم زمان کمک گرفته شود:
استفاده از دارو برای درمان برونشیت:
بسته به شرایط و علائم بیمار، داروهای مختلفی برای درمان وی یا کمک به کنترل علائم بیماری استفاده می شوند که عبارتند از:
- برونکودیلاتورها: این داروها گشاد کننده ریه نیز نامیده می شوند و عضلات مجرای تنفسی را شل و ریلکس می کنند تا مجرای تنفسی بازتر شده و بیمار راحت تر نفس بکشد. این داروها به شکل اسپری یا آمپول به کار می روند.
- استروئیدها: این داروها به کاهش تورم مجاری تنفسی کمک می کنند و معمولا داروهای قابل استنشاقی هستند که در دستگاه نبولایزر قرار داده می شوند تا بیمار با استفاده از ماسک دستگاه، ذرات تبخیر شده دارو را به درون ریه خود بکشد. این روش درمانی بسیار موثر است و دارو را مستقیم به ریه می رساند و عوارضی برای دستگاه گوارش ندارد. استروئیدهای موثر در درمان برونشیت مزمن شامل بودزونید، فلوتیکازون و مومتازون هستند. ممکن است این داروها همراه با برونکودیلاتورها مصرف شوند تا اثر بهتری داشته باشند.
- داروهای ضد التهاب: در صورتی که برونشیت همراه با خلط و التهاب باشد از داروهای کاهش دهنده التهاب استفاده می شود که یکی از رایج ترین آن ها آمپول دگزامتازون است.
- داروهای سرکوب کننده سرفه: با توجه به این که سرفه شایع ترین علامت برونشیت است، برای درمان آن از داروهایی استفاده می شود که سرفه را مهار می کنند. این داروها شامل دیفن هیدرامین، دکسترومتورفان و بنزوناتات می باشد. البته این داروها زمانی موثر هستند که سرفه همراه با خلط نباشد. این داروها نباید در کودکان کمتر از 4 سال و هم چنین نوزادان استفاده شوند.
- آنتی بیوتیک ها: معمولا برای درمان برونشیت به خصوص اگر در اثر ویروس ایجاد شده باشد از آنتی بیوتیک استفاده نمی شود. اما اگر عفونت باکتریایی وجود داشته باشد آنتی بیوتیک تجویز می شود.
- داروهای درمان آسم: در برخی موارد، داروهای درمان کننده آسم به بهبود علائم برونشیت کمک می کنند. این داروها در شرایطی که خس خس ریه وجود داشته باشد و بیمار علائم مشابه آسم داشته باشد موثر هستند و به باز شدن مجاری تنفسی و پاک شدن مخاط کمک می کنند.
اکسیژن تراپی:
در صورتی که اکسیژن خون بیمار کاهش پیدا کرده باشد ممکن است توصیه شود که از روش های متداول اکسیژن تراپی مانند کپسول اکسیژن و دستگاه اکسیژن ساز برای جبران کمبود اکسیژن خون کمک گرفته شود. دستگاه های High flow نیز برای افت بسیار شدید اکسیژن خون مورد استفاده قرار می گیرند.
تکنیک تنفس:
افرادی که به برونشیت مزمن مبتلا هستند معمولا سریع و سطحی تنفس می کنند. در کنار دارو و سایر روش های درمانی ممکن است توصیه شود از تکنیک های مختلف که به تنفس عمیق تر کمک می کنند استفاده شود.
برونشیت در کودکان:
با توجه به این که کودکان سیستم ایمنی ضعیفی دارند، احتمال ابتلا به برونشیت به خصوص نوع حاد آن در آن ها بیشتر است. اگر سرما خوردگی کودک به درستی درمان نشود، می تواند به راحتی به برونشیت تبدیل شود. علاوه بر این آلرژن ها و ذرات آلودگی هوا می توانند موجب برونشیت در اطفال شوند. موارد زیر می تواند احتمال ابتلا به نایژه آماس را در کودک افزایش دهد:
- آلرژی
- سینوزیت مزمن
- آسم
- داشتن لوزه و آدنوئیدهای بزرگ
- قرار گرفتن در معرض دود سیگار یا قلیان.
کودکان در اثر ابتلا به برونشیت، علائمی مانند سرفه خشک یا همراه با خلط، استفراغ، آبریزش بینی، تب و لرز خفیف، کمر درد و درد عضلات، گلو درد و خس خس سینه را تجربه می کنند. این علائم معمولا یک تا دو هفته دیده می شوند و در صورتی که طولانی تر شوند باید به پزشک متخصص ریه مراجعه شود.
عوارض برونشیت:
در صورتی که نایژه آماس به موقع درمان شده و برطرف شود عوارضی ایجاد نمی کند. اما اگر برای درمان صحیح و در زمان مناسب آن اقدام نشده و علائم مزمن شوند، می تواند عوارض زیر را به همراه داشته باشد:
- ابتلا به ذات الریه
- کاهش عملکرد طبیعی ریه
- التهاب مزمن مجرای تنفسی
- تشدید علائم آسم در افراد مبتلا به آسم یا افراد مستعد
- افزایش عفونت های ریوی
- فشار خون ریوی به خصوص در شرایطی که بیماری پیشرفته شده باشد.
جمع بندی:
بیماری های تنفسی مختلفی به دلیل آلودگی هوا، سرمای هوا و وجود ویروس های مختلف و هم چنین مصرف سیگار ایجاد می شوند. بیماری برونشیت یکی از شایع ترین آن ها است که باعث التهاب راه تنفسی ریه می شود و لازم است به سرعت برای درمان آن اقدام شود. در برونشیت حاد که معمولا علائم شدید آن به صورت کوتاه مدت وجود دارند، رعایت نکات پایه ای بیماری های ویروسی و در صورت لزوم مصرف دارو طبق تجویز پزشک به بهبود بیماری کمک می کند. اما برونشیت مزمن که معمولا عامل اصلی آن سیگار است، نیاز به اقدام درمانی پیچیده تری دارد. در درمان این بیماری از داروهای مختلفی استفاده می شود. هم چنین ممکن است از تجهیزات پزشکی تنفسی مختلف مانند پالس اکسیمتر، اکسیژن ساز و نبولایزر در روند تشخیص و درمان بیماری کمک گرفته شود. شرکت پیشگامان تجارت کاریز، این تجهیزات را در برندها و مدل های متنوع و با کیفیت در اختیار بیماران قرار می دهد. شما می توانید با مراجعه به کارشناسان سایت، این دستگاه ها را تهیه نمایید.