آشنایی با انواع دستگاه نبولایزر
دستگاه نبولایزر چیست؟
در درمان بسیاری از بیماری های سیستم تنفسی، استفاده از داروهای خوراکی یا تزریقی ممکن است تاثیر مورد نظر را نداشته باشد. در چنین شرایطی نیاز به استفاده از داروهای استنشاقی به وجود می آید که به این منظور از دستگاه نبولایزر Nebulizer استفاده می شود. این دستگاه یکی از کاربردی ترین تجهیزات پزشکی تنفسی است که هم در محیط های درمانی مانند بیمارستان و هم در منزل استفاده می شود. اما کاربرد اصلی آن به صورت خانگی است. در این دستگاه، داروهای ریوی قابل استنشاق به صورت مایع قرار داده می شوند و سیستم دستگاه این داروها را به ذرات بخار قابل تنفس تبدیل می کند که از طریق ماسک نبولایزر و از راه دهان و بینی بیمار، مستقیما وارد ریه می شوند. بنابراین تاثیر این داروها بیشتر و مستقیم بر روی ریه بوده و همانند داروهای خوراکی یا تزریقی، تاثیر یا عوارضی بر روی قسمت های مختلف بدن مانند سیستم گوارش ایجاد نمی کند. در ادامه این مقاله مزایای استفاده از نبولایزر، عملکرد آن و هم چنین انواع این دستگاه را مورد بررسی قرار می دهیم.
نبولایزر برای درمان چه بیماری هایی استفاده می شود؟
انواع بیماری های ریوی توسط این دستگاه درمان می شوند که از میان آن ها می توان به عفونت های ریوی، فیبروز کیستیک Cystic fibrosis، سینوزیت، آلرژی، برونشیت، انسداد مزمن ریوی COPD و آسم شدید اشاره کرد. علاوه بر این، این دستگاه برای تمام گروه های سنی از نوزادان، کودکان تا بزرگسالان قابل استفاده است و لازم است برای هر گروه سنی، از دستگاه مخصوص آن گروه و هم چنین ماسک مخصوص استفاده شود.
مزایای استفاده از نبولایزر:
همان طور که قبل تر نیز اشاره شد این دستگاه در درمان بیماری هایی مانند آسم و آلرژی موثر است. به طور مثال در بیماری آسم علائمی مانند تنگی نفس و سرفه ایجاد می شود که ممکن است به کمک داروهای خوراکی کاملا برطرف نشوند. اما در دستگاه نبولایزر داروها تبدیل به افشانه شده و مستقیما وارد ریه بیمار می شوند و به سرعت می توانند علائم آسم را به خصوص در حالتی که فرد دچار حملات آسم شده برطرف کنند. بنابراین استفاده از نبولایزر یا ریز پاش، درمان را سرعت بخشیده و باعث بهبود عملکرد سیستم تنفسی می شود. علاوه بر این استفاده از این دستگاه مزایای زیر را به همراه دارد:
- جلوگیری از تجمع ترشح ها یا خلط ریوی
- بهبود عملکرد عضلات تنفسی
- بهبود گردش خون در سیستم تنفسی
- کاهش درد
- کاهش اسپاسم
- کاهش چسبندگی
- جلوگیری از آتلکتازی Atelectasis
- بهبود استقامت در فعالیت های عمومی و روزمره مانند ورزش
- بهبود تنفس به طور کل
- برطرف کردن عفونت های ریوی
- جلوگیری از حملات آسم یا برطرف کردن آن ها
- پاکسازی مجرای تنفسی
- مرطوب کردن راه تنفسی
- برای افرادی که در مکان هایی با آب و هوای خشک یا آلوده زندگی می کنند استفاده از دستگاه نبولایزر موجب مرطوب کردن راه تنفسی و بهبود تنفس این افراد می شود.
اجزای دستگاه نبولایزر:
اصلی ترین بخش های دستگاه نبولایزر یا ریز پاش به شرح زیر می باشد:
- مخزن دارو: داروی مایعی که باید به ذرات بخار تبدیل شود داخل مخزن ریخته می شود که ممکن است یک یا چند دارو در دستگاه استفاده شود. تمیز کردن این مخزن اهمیت زیادی دارد و پس از هر بار استفاده باید به دقت ضد عفونی شود و برای هر بیمار مخصوص همان شخص باشد تا از انتقال آلودگی جلوگیری شود.
- کمپرسور: این بخش از دستگاه یک پمپ مکنده هوا است که هوای محیط را به درون مخزن دارو می کشد تا با عبور این هوا از داروی مایع، ذرات ریز بخار ایجاد شود. می توان گفت کمپرسور مهم ترین قسمت هر نبولایزر است.
- فیلتر نبولایزر: در بخش ورودی دستگاه، فیلتر مخصوصی وجود دارد که به منظور جدا کردن آلودگی و گرد و غبار هوا از هوای ورودی استفاده می شود. فیلتر بخش بسیار مهمی از نبولایزر است زیرا باعث می شود هوای پاک از داروی مایع عبور داده شود. در غیر این صورت آلودگی همراه با دارو به ریه بیمار انتقال پیدا می کند و می تواند زمینه ساز انواع بیماری ها و عفونت های تنفسی شود. علاوه بر این، تعویض یا تمیز کردن منظم فیلتر اهمیت زیادی دارد و از انتقال آلودگی جلوگیری می کند. لازم است فیلترها به طور منظم چک شوند تا در صورت لزوم تعویض گردند.
- ماسک نبولایزر: ماسک بر روی دهان و بینی بیمار قرار می گیرد و داروی تبخیر شده یا ذرات بخار دارو را وارد سیستم تنفسی می کند. این ماسک مدل ها و سایزهای مختلف دارد و با توجه به این که دستگاه برای نوزادان، اطفال یا بزرگسالان استفاده می شود لازم است ماسک متناسب با سایز صورت بیمار تهیه شود تا انتقال دارو به خوبی انجام بگیرد و نشتی دارو از ماسک رخ ندهد. در صورتی که ماسک برای صورت بیمار کوچک باشد، به صورت فشار وارد کرده و احساس ناراحتی برای بیمار ایجاد می کند. هم چنین اگر ماسک بزرگ تر از صورت بیمار باشد یا متناسب با فرم صورت نباشد احتمال نشتی دارو از آن وجود دارد و دوز و میزان مناسب دارو به ریه بیمار نرسیده و درمان به خوبی انجام نمی شود.
- آداپتور دستگاه برای اتصال آن به برق.
- باتری قابل شارژ که در اکثر نبولایزرها به خصوص مدل های قابل حمل از آن استفاده می شود. علاوه بر این در صورتی که قطعی برق رخ دهد می توان از باتری قابل شارژ استفاده کرد.
- لوله دستگاه که هوا را از کمپرسور به مخزن دارو انتقال می دهد.
- کیف حمل: در نبولایزرهای قابل حمل که به طور مثال در منزل یا محیط کار یا در سفر استفاده می شوند لازم است برای حمل کردن آن ها از یک کیف مخصوص استفاده شود که از آسیب دیدن دستگاه هنگام جا به جایی جلوگیری می کند.
استفاده از نبولایزر:
برای استفاده از دستگاه، ابتدا باید از تمیزی بخش های مختلف مانند ماسک و مخزن دارو اطمینان حاصل شود. هم چنین اطلاعات لازم در مورد استفاده از دستگاه باید از طریق کاتالوگ نبولایزر و راهنمایی کارشناسان شرکتی که دستگاه از آن خریداری شده دریافت شود تا به طور صحیح از ریزپاش استفاده شده و به خوبی نگهداری شود. در مخزن دارو، داروی تجویز شده یا ترکیبی از داروهایی که برای بیمار استفاده می شود با دوز و میزان معین ریخته می شوند که این داروها بیشتر از نوع استروئیدی هستند و حالت غلیظ و چسبنده دارند.
لازم است بیمار در زمان استفاده از نبولایزر صاف بنشیند و ماسک را به طور صحیح بر روی صورت قرار دهد. باید توجه شود که ماسک کاملا بر روی صورت انطباق پیدا کند و هیچ گونه هوا از اطراف آن خارج نشود و هم چنین فشاری به صورت بیمار وارد نگردد. دستگاه باید بر روی یک سطح صاف و هموار قرار بگیرد. با روشن کردن نبولایزر، هوا از محیط بیرون وارد دستگاه می شود، از فیلترهای ورودی عبور داده می شود تا کاملا تمیز باشد، سپس به صورت فشرده از مخزن دارو عبور داده می شود. در واقع هوایی که وارد دستگاه شده تحت تاثیر یک فشار منفی به صورت فشرده در می آید و سپس از طریق لوله دستگاه که قبل تر به آن اشاره شد از مخزن دارو عبور داده می شود. در نهایت دارویی که به صورت ذرات بخار درآمده وارد ماسک و سپس سیستم تنفسی بیمار می شود.
معمولا روند استفاده از دستگاه و دریافت کامل دارو برای بیمار حدود 15 تا 20 دقیقه به طول می انجامد و بیمار باید دم و بازدم نرمال یا عمیق داشته باشد تا دارو را به طور کامل دریافت کند. در نهایت با اتمام دارو، بیمار حس ورود هوا و دارو را به ریه نخواهد داشت و می تواند دستگاه را خاموش نماید. همان طور که قبل تر نیز اشاره شد تمیز کردن بخش های مختلف دستگاه پس از خاموش کردن آن اهمیت زیادی دارد و باید کاملا ضد عفونی شوند که به این منظور علاوه بر راهنمایی کارشناسان شرکت فروشنده، لازم است از دستورالعمل های موجود در کاتالوگ محصول نیز کمک گرفته شود.
انواع دستگاه نبولایزر:
نبولایزرها به طور کل در سه مدل تولید می شوند که دارای ویژگی ها، نحوه عملکرد، کاربرد و هم چنین قیمت های متفاوتی هستند و مهم ترین مورد در رابطه با این دستگاه ها اندازه ذراتی است که ایجاد می کنند. در واقع کوچک شدن ذرات دارو در هر دستگاه متفاوت است و بسته به نوع داروی مورد استفاده بیمار و محلی که دارو در ریه بر روی آن اثر می گذارد، پزشک متخصص مدل خاصی از دستگاه را از میان انواع دستگاه های زیر تجویز می کند:
جت نبولایزر یا نبولایزر کمپرسوری یا پنوماتیک:
در جت نبولایزرها ذرات ریز دارو در ابعاد 5 تا 10 میکرون تولید می شوند. جت نبولایزرها نسبت به مدل هایی که در ادامه به آن ها اشاره می کنیم، قدیمی تر هستند و بیشتر در محیط های درمانی استفاده می شوند. علاوه بر این صدای بسیار کمی دارند. این نوع ریزپاش دارای انواع مختلف نبولایزرهای تقویت شونده با تنفس، فعال شونده با تنفس، با لوله چین دار و با کیسه جمع کننده است نبولایزر کمپرسوری برای انتقال داروهایی استفاده می شود که نمی توان آن ها را به صورت اسپری دریافت کرد.
مش نبولایزر:
به این دستگاه نبولایزر مش کپ هم گفته می شود که ذرات داروی تولید شده در آن دارای ابعاد 2 تا 6 میکرون هستند. این ذرات می توانند وارد برونشیول های ریه شوند. در سیستم این دستگاه یک صفحه وجود دارد که دارای سوراخ های میکروسکوپی است و ذرات دارو که توسط هوای فشرده شده تبخیر شده اند به سمت این صفحه پرتاب می شوند تا با عبور از آن تبدیل به ذراتی با ابعاد 2 تا 6 میکرون شوند. این دستگاه ها نسبت به نبولایزرهای پنوماتیک سایز کوچک تری دارند و برای استفاده در منزل یا به عنوان نبولایزر پرتابل مناسب تر هستند و با باتری نیز عمل می کنند. در این دستگاه ها از باتری آلکالاین استفاده می شود و دستگاه را می توان در دو نوع فعال و انفعالی تهیه نمود. در واقع با توجه به این که اندازه ذرات این دارو ریزتر از جت نبولایزر است تاثیرگذاری بیشتری هم بر روی ریه دارد.
نبولایزر اولتراسونیک:
در این دستگاه از تکنولوژی اولتراسونیک استفاده شده و توسط اسیلاتور الکتریکی، مبدل اولتراسوند یا کریستال پیزوالکتریک ذراتی در ابعاد 0.5 تا 2 میکرون ایجاد می کند. با روشن کردن دستگاه، یک ولتاژ الکتریکی با فرکانس بالا به کریستال پیزو الکتریک وارد می شود و این سیگنال در کریستال تبدیل به نوسان های مکانیکی می گردد. در این نبولایزر یک محفظه کوپلینگ وجود دارد که نوسان های مکانیکی ایجاد شده در آن امواج صوتی با فرکانس 1 تا دو 2 هرتز تولید می کنند که این با استفاده از آب مقطری که در محفظه کوپلینگ وجود دارد به داروی مایع منتقل می شوند و موجب ایجاد حباب در دارو می گردند. در نهایت ذراتی که دارای ابعاد 0.5 تا 2 میکرون هستند ایجاد می شوند و به ماسک بیمار انتقال داده می شوند. هر چه فرکانس بالاتر باشد ذرات ریزتری تولید می شوند. علاوه بر این از یک فن هم برای خروج هوای دستگاه استفاده می شود. با توجه به این که ذرات داروی تولید شده در این دستگاه ریزتر هستند زمانی از این نوع نبولایزر استفاده می شود که لازم باشد دارو بر آلوئول های ریه تاثیر بگذارد. نبولایزرهای دارای تکنولوژی اولتراسونیک در دو مدل حجم بالا و حجم کم تولید می شوند و کاربرد اصلی آن ها برای درمان فیبروز کیستیک است. این دستگاه نیز سبک و قابل حمل است و در منزل یا در صورت لزوم در بیمارستان نیز استفاده می شود. لازم به ذکر است که قیمت آن نسبت به مدل های دیگر بالاتر است.
چه نوع نبولایزری برای شما مناسب است؟
در صورتی که دستگاه نبولایزر در منزل استفاده می شود بهتر است از نوع پرتابل آن که دارای باتری قابل شارژ است استفاده شود که هم در منزل هم در سفر یا سایر محیط ها قابل استفاده باشد. بسته به این که بیمار در کدام گروه سنی قرار دارد باید دستگاه متناسب با سن بیمار و ماسک مناسب وی تهیه شود. معمولا در صورتی که لازم باشد از دستگاه به صورت کوتاه مدت استفاده شود توصیه می شود نبولایزر اولتراسونیک استفاده شود زیرا زمان استفاده را کاهش می دهد و دارو را به سرعت به ریه ها منتقل می کند. البته همان طور که قبل تر هم گفته شد قیمت این مدل نسبت به سایر مدل ها بالاتر است.
در صورتی که دستگاه برای کودکان خریداری می شود می توان از مدل هایی که با طراحی مناسب برای کودکان تولید شده اند کمک گرفت زیرا ممکن است استفاده از داروهای تنفسی برای کودک چندان خوشایند نباشد و طراحی های کارتونی یا رنگی تمایل کودک به استفاده از دستگاه را افزایش می دهند.
خرید دستگاه نبولایزر:
انواع دستگاه نبولایزر در برندهای مختلف مانند برند یوول Yuwell، زنیت مد Zenithmed، نایدک Nidek و بیورر Beurer تولید می شوند. هنگام خرید دستگاه لازم است به این که برای چه گروه سنی استفاده می شود توجه شود. معمولا در بیماران مسن یا در کودکان و نوزادان استفاده از داروهای خوراکی یا دارو به صورت اسپری سخت بوده و ممکن است تاثیر چندانی نداشته باشد و به خصوص در استفاده از اسپری مقدار زیادی از دارو هدر برود که در این موارد لازم است از دستگاه نبولایزر استفاده شود که مدل آن توسط پزشک متخصص تعیین می گردد. هنگام خرید، علاوه بر این که باید به سالم بودن کلی دستگاه توجه شود لازم است از میان برندهای مختلف و قیمت های ارائه شده با توجه به توانایی مالی بیمار، مناسب ترین دستگاه انتخاب شود. همان طور که قبل تر هم ذکر شد نبولایزرهای اولتراسونیک قیمت بالاتری نسبت به مدل های دیگر دارند. علاوه بر این عواملی مانند صدای دستگاه، سرعت عملکرد دستگاه، نوع ماسک و قابلیت تکی یا ترکیبی بودن داروها در مخزن آن بر روی قیمت تاثیر می گذارند. انواع دستگاه نبولایزر در وبسایت پیشگامان تجارت کاریز ارائه شده است و کارشناسان شرکت شما را در انتخاب مناسب ترین دستگاه با بهترین قیمت و ویژگی ها راهنمایی می کنند.